1. Оғози истиқлол ва бесуботӣ
Тоҷикистон соли 1991 истиқлол гирифт, аммо давлат зуд ба бӯҳрони сиёсӣ афтод. Қувваҳои гуногун – коммунистон, демократҳо, исломгароён, маҳалгароён – барои қудрат мубориза мебурданд. Ин ба ҷанги шаҳрвандӣ (1992–1997) овард, ки беш аз 100 ҳазор кушта ва садҳо ҳазор гуреза боқӣ гузошт.
2. Баромадани Раҳмон
Дар ноябри 1992 дар Куруғонтеппа (ҳоло Бохтар) як иҷлосияи Фронти халқӣ баргузор шуд. Аз миёни элитаи коммунистӣ Эмомалӣ Раҳмон, як шахси то он вақт номаъруф аз вилояти Кӯлоб, ҳамчун раиси Шӯрои Олии Тоҷикистон интихоб шуд. Ӯ зуд бо кӯмаки қувваҳои ҳарбии Фронти халқӣ, дастгирии Русия ва Ӯзбекистон, мақоми роҳбари давлатро ба даст овард.
3. Ҷанги шаҳрвандӣ ва қудратёбӣ
Фронти халқӣ таҳти роҳбарии Раҳмон ба муқобили Иттиҳоди нерӯҳои оппозитсионии Тоҷикистон (ИНОТ) меҷангид, ки аз Ҳизби наҳзати исломӣ, демократҳо ва дигар гурӯҳҳо иборат буд. Ҷанг хунин ва тӯлонӣ шуд. Ҳукумат мухолифонро бо пуштибонии низомиёни Русия ва Ӯзбекистон фишор медод.
4. Созишномаи сулҳи 1997
Бо миёнравии СММ, Эрон, Афғонистон ва Русия соли 1997 Созишномаи умумии сулҳ имзо шуд. Мувофиқи он:
- Оппозитсион 30% аз мақомҳои давлатӣ гирифт.
- Муҳоҷирони сиёсӣ ва гурезаҳо ба кишвар баргаштанд.
- ҲНИТ қонуниро ба даст овард.
Он замон сулҳ ҳамчун намунаи муваффақи пасожангӣ дар ҷаҳон ситоиш мешуд.
5. Аз байн бурдани рақибон
Пас аз сулҳ, Раҳмон тадриҷан рақибонро канор зад:
- Бисёре аз фармондеҳони ИНОТ (мисли Раҳмон Сангинов, Шамситдин Шоҳин ва дигарон) дар задухӯрдҳо кушта шуданд.
- Бархе бо шеваҳои сиёсӣ аз вазифаҳо дур карда шуданд.
- Гурӯҳе маҷбур шуданд, ки боз ба муҳоҷират раванд.
6. Суст кардани ИНОТ ва ҲНИТ
Дар солҳои 2000-ум, Раҳмон қадам ба қадам қудрати мухолифонро маҳдуд кард.
- Раҳбарони ИНОТ яке паси дигар кушта ё зиндонӣ шуданд.
- Ҳизби наҳзати исломӣ, ки бузургтарин қувваи мухолиф буд, то соли 2015 фаъолият мекард.
7. Соли 2015 – зарбаи ниҳоӣ
Дар моҳи сентябри 2015 ҳукумат ҲНИТ-ро созмони террористӣ эълон кард:
- Раҳбаронаш, аз ҷумла Муҳиддин Кабирӣ, ба хориҷ гурехтанд.
- Даҳҳо узву фаъолонаш боздошт ва ба солҳои тӯлонӣ зиндонӣ шуданд (бархе ҳукми абад гирифтанд).
- Мухолифони дигар, аз ҷумла роҳбарони гурӯҳҳои сиёсӣ ва ҷомеаи шаҳрвандӣ, ба Аврупо ва дигар кишварҳо фирор карданд.
8. Ҳукумати яккаи Раҳмон
Имрӯз Эмомалӣ Раҳмон беш аз 30 сол аст дар қудрат аст ва дар амал яке аз давомноктарин роҳбарони худкомаи пасошӯравӣ ба шумор меравад.
- Қудрат дар дасти хонаводааш тамаркуз ёфтааст: писараш Рустами Эмомалӣ (шаҳрдори Душанбе ва раиси Маҷлиси миллӣ) ҳамчун вориси оянда омода мешавад.
- Мухолифат ва озодии баён тақрибан пурра саркӯб шудаанд.
- Тоҷикистон ҳамчун яке аз кишварҳои худкомаи дунё шинохта мешавад.
📌 Хулоса:
Эмомалӣ Раҳмон аз ҷанги шаҳрвандӣ ба қудрат омад, сулҳро истифода бурд, то рақибонро як ба як аз байн барад. Пас аз соли 2015 дигар мухолифони воқеӣ дар дохили кишвар боқӣ намонданд: бархе кушта шуданд, дигарон зиндонӣ ё ба муҳоҷират маҷбур шуданд. Имрӯз ҳукумат дар дасти як оила тамаркуз ёфтааст.